Kościół św. Janów

Kościół św. Janów


Adres: ul. Dominikańska / Klasztorna, Chełmno

Od początku miasta (poł. XIII w.) istniała w tym miejscu rezydencja krzyżacka (właściwy zamek był w Starogrodzie). Prawdopodobnie jeszcze przed 1266 r. sprowadzono tutaj cysterki, którym miasto rok później przekazało 4 parcele budowlane przy drewnianych jeszcze wtedy umocnieniach miejskich wraz z bramą miejską (Merseburską). W XV w. (przed 1483 r.) cysterki zmieniły reguły zakonne na benedyktyńskie, gdzie jedną z przełożonych była siostra Mikołaja Kopernika – Barbara. Od 1579 r. przełożoną klasztoru była Magdalena Mortęska, która założyła tu szkołę żeńską, jedną z najbardziej znanych i postępowych w Polsce, także bibliotekę klasztorną; klasztor stał się wówczas ostoją polskości i ośrodkiem kultury.

W 1821 r. władze Królestwa Prus dokonały kasaty zakonu, a wkrótce (1825 r.) klasztor objęły siostry Miłosierdzia (do dziś).

Z całego zespołu klasztornego na specjalną uwagę zasługuje kościół św. Janów (Chrzciciela i Ewangelisty) z 1. poł. XIV w. Po kościele farnym jest on najcenniejszym zabytkiem Chełmna.

Kościół salowy z prezbiterium pięciobocznym (trójbocznie zamkniętym), nad szczytem zachodnim prostokątna wieżyczka.

Do wnętrza z dziedzińca prowadzi manierystyczny, bogato zdobiony portal piaskowcowy z 1619 r. Wnętrze jest bogato wyposażone głównie z okresu działalności Mortęskiej, a uwagę zwraca wsparta na rzędzie filarów wydatna empora – chór dla zakonnic – powodująca, że wnętrze w części nawowej jest dwupiętrowe. W prezbiterium wysokiej klasy ołtarz główny o bogatej konstrukcji z przełomu XVI i XVII w.; w kaplicy północnej (Marii Magdaleny) m.in. płyta nagrobna Arnolda Lieschorena wykonana po 1275 r. we Flandrii i stamtąd sprowadzona – najstarszy zachowany nagrobek na Ziemi Chełmińskiej; epitafium pamięci zmarłych zakonnic z 1599 r ze sceną Wskrzeszenia Łazarza, dzieło warsztatu gdańskiego lub toruńskiego; między kaplicą a ołtarzem głównym obraz Pietà z kręgu wybitnego malarza toruńskiego, Bartholomäusa Strobla; w kaplicy południowej (św. Antoniego) m.in. ołatrz św. Wincentego a Paulo, w którego antependium znajdują się reliwie bł. Jana z Łobdowa (z Torunia) franciszkanina, przeniesione w XIX w. z franciszkańskiego kościoła św. Jakuba i Mikołaja po kasacie klasztoru.